De overstap van de middelbare school naar het mbo, hbo of de universiteit wordt vaak gezien als een kwestie van de juiste studiekeuze. Die keuze telt, maar minstens zo vaak loopt een eerstejaars vast op de manier van werken. Op school bepaalt het rooster de week, controleert een docent het huiswerk en volgen toetsen elkaar voorspelbaar op. In het vervolgonderwijs valt een groot deel van die structuur weg.
Colleges zijn minder vaak verplicht, docenten verwachten meer zelfstandigheid en de hoeveelheid stof neemt snel toe. Tegelijk verandert er veel buiten de studie: een nieuwe omgeving, nieuwe mensen, soms een eigen kamer. Wie in de laatste schooljaren al bewust aan de eigen aanpak werkt, staat in die eerste maanden sterker.
Vaardigheden die nog in ontwikkeling zijn
Plannen, overzicht houden, impulsen remmen en vooruitdenken heten executieve functies. Die vaardigheden ontwikkelen zich tot ver in de jongvolwassenheid, dus juist wanneer een leerling meer zelfstandigheid krijgt, zijn ze nog niet af. Dat verklaart waarom een scholier die de stof thuis beheerst, toch kan blokkeren tijdens een toets, en waarom uitstellen vaak meer is dan een gebrek aan motivatie. Met een karakterfout heeft dat weinig te maken.
Wat een scholier in het examenjaar al kan oefenen
Een paar gewoonten zijn goed vooraf te trainen. Een weekplanning maken en die aan het eind van de week eerlijk evalueren. Leren met oefenvragen in plaats van alleen herlezen, omdat stof die actief wordt opgehaald beter blijft hangen. Een grote opdracht opknippen in kleine, concrete stappen. Wie merkt dat spanning voor toetsen of perfectionisme veel energie kost, kan dat beter nu al bespreken dan wachten tot de eerste tentamenweek.
Voor leerlingen die daar hulp bij willen, biedt Next Level Studentencoaching begeleiding voor middelbare scholieren. Die begeleiding kijkt verder dan cijfers en onderzoekt hoe een leerling leert, waar het vastloopt en wat nodig is om met meer rust en vertrouwen te werken. Er is een basistraject van vijf sessies van een uur voor een afgebakende hulpvraag, zoals plannen of leren leren, en een groeitraject van tien sessies voor wie al langer vastloopt. Ouders zijn betrokken bij het kennismakingsgesprek, daarna ligt de nadruk op de leerling zelf.
De eerste weken van de studie
Veel studenten merken al in de eerste weken dat de oude manier van leren niet meer werkt. Het tempo ligt hoger en opdrachten voor verschillende vakken lopen door elkaar. Soms rijst dan de vraag of de studie wel past. Eerst loont het om na te gaan waar het probleem precies zit: bij de inhoud van de opleiding, of bij de nieuwe manier van studeren.
Voor die startfase beschrijft nextlevelstudentencoaching.nl het Student Start traject: vijf individuele sessies over onder meer studievaardigheden, plannen, motivatie en uitstelgedrag, met praktische opdrachten tussen de sessies, zodat nieuwe gewoonten direct in de eigen studie worden toegepast. De methode achter de begeleiding steunt op wetenschappelijke inzichten over leren, motivatie, executieve functies en de ontwikkeling van het brein.
Een eigen overdracht van scholier naar student
Een praktisch hulpmiddel is een korte eigen overdracht, geschreven in de zomer voor de start. Welke leermethode werkte op school, wanneer liep het mis, en hoe ziet een haalbare studieweek eruit met colleges, zelfstudie, een bijbaan en sport? Na de eerste tentamenperiode ligt er dan iets om naast de werkelijkheid te leggen, en wordt zichtbaar welke gewoonten mee kunnen en welke opnieuw opgebouwd moeten worden.